Een kraan afsluiter is iets wat je pas opmerkt als er iets misgaat. Toch speelt zo’n afsluiting een grote rol in elke woning, op een boot of in een technische installatie. Het is het onderdeel waarmee je de doorstroming van water, gas of een andere vloeistof regelt. Zonder een goed werkende afsluiting heb je geen controle over wat er door een leiding stroomt. Dat klinkt eenvoudig, maar er zit meer achter dan de meeste mensen denken.
Verschillende soorten afsluiters en waarvoor je ze gebruikt
Er zijn meerdere typen afsluitingen verkrijgbaar, elk met een eigen toepassing. Een kogelkraan is een van de meest gebruikte varianten. Hierin zit een ronde bal met een gat doorheen. Als het gat in de richting van de leiding staat, stroomt het water door. Draai je de kraan een kwartslag, dan staat het gat dwars en is de doorgang geblokkeerd. Dit type werkt snel en is goed bestand tegen hoge druk. Een andere veelgebruikte variant is de vlinderkraan, waarbij een schijf in de leiding de doorstroom regelt. Die wordt veel gebruikt in grotere leidingen, zoals in industrie of bij waterinstallaties in gebouwen. Voor huishoudelijk gebruik kom je ook de stopkraan tegen, een oudere vorm waarbij een rubberen afdichting de doorgang sluit. Die werkt goed maar vraagt meer kracht om te bedienen en slijt sneller.
Materialen en waar je op let bij de keuze
Messing is al jaren een populair materiaal voor afsluiters vanwege de goede weerstand tegen roest en de stevigheid. Toch zijn er situaties waarin messing minder geschikt is, bijvoorbeeld op een boot waar het zoute water het metaal aantast. In dat geval is kunststof of een speciaal composietmateriaal een betere keuze. Die materialen roesten niet en zijn lichter van gewicht. Bij het kiezen van een afsluiting kijk je ook naar de drukklasse. Elke afsluiting heeft een maximale werkdruk, uitgedrukt in bar. Gebruik je een exemplaar met een te lage drukklasse in een installatie met hoge waterdruk, dan bestaat het risico op lekkage of zelfs een breuk. Verder is de aansluitmaat belangrijk. Leidingen hebben vaste diameters, aangeduid in inches of millimeters, en de afsluiting moet daar precies op passen.
Onderhoud zodat een afsluiting lang meegaat
Een afsluiting die jarenlang niet bewogen wordt, kan vastlopen. Het afdichtingsmateriaal droogt uit of er vormt zich kalk of roest rondom het bewegende deel. Dat is een bekend probleem bij woningen waar een hoofdafsluiting al tien jaar niet gebruikt is. In noodsituaties, zoals een lekkage, wil je dan wel dat de afsluiting gewoon werkt. Het regelmatig openen en sluiten van zelden gebruikte afsluitingen voorkomt dit. Bij een kogelkraan is dit eenvoudig: een kwartslag heen en terug is genoeg. Op een boot geldt hetzelfde principe. Afsluiters die in contact staan met water zorgen voor hun eigen smering doordat het water het bewegende deel vochtig houdt, maar ook daar geldt dat regelmatig gebruik vastlopen voorkomt. Merk je dat een afsluiting stijf draait of lekt, dan is vervanging vaak verstandiger dan reparatie. Nieuwe exemplaren zijn betaalbaar en het vervangen ervan is in de meeste gevallen zelf te doen met een paar gereedschappen.
Een afsluiter zelf vervangen in een paar stappen
Voordat je een afsluiting vervangt, zet je altijd eerst de hoofdwaterleiding dicht. Daarna open je een kraan ergens anders in huis om de resterende druk uit de leidingen te laten. Zo voorkom je dat er water uit de leiding spuit als je de oude afsluiting losschroeft. Verwijder daarna de oude afsluiting door de verbindingen aan beide kanten los te draaien. Kijk goed naar hoe de oude afsluiting gemonteerd zit voordat je hem verwijdert. Dat maakt het monteren van de nieuwe makkelijker. Breng bij schroefdraadverbindingen altijd teflonband of hennep aan om een waterdichte afsluiting te garanderen. Draai de nieuwe afsluiting stevig vast maar vermijd overmatige kracht, want dan kun je de schroefdraad beschadigen. Zet daarna de hoofdleiding weer open en controleer of de nieuwe afsluiting dicht is. Kijk een paar minuten of er druppels verschijnen bij de verbindingen.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik welke maat afsluiting ik nodig heb?
De juiste maat afsluiting vind je door de diameter van je leiding te meten. Leidingen in Nederlandse woningen hebben vaak een diameter van 15 mm of 22 mm. Kijk ook naar de bestaande afsluiting als die er al zit: de maat staat soms op het lichaam van de kraan gestempeld. Bij twijfel neem je de oude afsluiting mee naar de bouwmarkt.
Hoe vaak moet ik een afsluiting vervangen?
Een afsluiting hoef je niet op vaste tijden te vervangen. Vervang hem als hij lekt, niet meer goed sluit of te stijf is geworden om te bedienen. Bij goede kwaliteit en normaal gebruik gaan afsluiters tientallen jaren mee.
Kan ik een afsluiting zelf vervangen zonder loodgieter?
Het vervangen van een afsluiting in een waterleiding is in veel gevallen zelf te doen. Je hebt basisgereedschap nodig zoals een moersleutel en teflonband. Schakel een loodgieter in als de leiding moeilijk bereikbaar is, als het om gasafsluitingen gaat of als je twijfelt over de veiligheid.
Wat is het verschil tussen een stopkraan en een kogelkraan?
Een stopkraan werkt met een rubberen afdichting die je omlaag schroeft om de doorgang te sluiten. Dat kost meer handelingen en het rubber slijt na verloop van tijd. Een kogelkraan werkt met een kwartslag en is sneller en duurzamer in gebruik. Voor nieuwe installaties wordt de kogelkraan tegenwoordig veel vaker gekozen.
